فصل پنجم: بحث و نتیجه‌گیری

5-1- بحث ……………………………………………………………………………………………………………………………………………
5-1-1- آهن ……………………………………………………………………………………………………………………………………
5-1-2- مس …………………………………………………………………………………………………………………………………..
5-1-3- نیکل …………………………………………………………………………………………………………………………………
5-1-4- منگنز ………………………………………………………………………………………………………………………………
5-1-5- روی …………………………………………………………………………………………………………………………………
5-1-6- کادمیوم ……………………………………………………………………………………………………………………………
5-1-7- سرب ………………………………………………………………………………………………………………………………..
5-2- نتیجه گیری ………………………………………………………………………………………………………………………………..
5-3- پیشنهادات ………………………………………………………………………………………………………………………………….
منابع ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
چکیده انگلیسی ……………………………………………………………………………………………………………………………………….

فهرست جدول ها
جدول 1-1- رده بندی گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا ……………………………………………………………………………………….
جدول 4-1- ویژگی‌های اکولوژیکی نمونه‌های برداشت شده از منطقه آلوده در ناحیه هشتگرد ………………………………
جدول 4-2- ویژگی‌های اکولوژیکی نمونه‌های برداشت شده از منطقه غیرآلوده (شاهد) در ناحیه هشتگرد……………….
جدول 4-3- شاخصه‌های آماری و میزان تراکم عناصر فلزی در نمونه گیاه کاپاریس اسپینوزا …………………………………
جدول 4-4- شاخصه‌های آماری و میزان تراکم عناصر فلزی در خاک اطراف ریشه گیاه کاپاریس اسپینوزا ………………
فهرست شکل ها
شکل 1-1- خارهای نسبتاً تیز روی ساقه گیاه کاپاریس اسپینوزا ………………………………………………………………………
شکل 1-2- برگ‌های پهن و پوششی گیاه کاپاریس اسپینوزا برای حفظ رطوبت ………………………………………………..
شکل 1-3- مورفولوژی گیاه کاپاریس اسپینوزا ……………………………………………………………………………………………..
شکل 1-4- نمای نزدیک از غنچه‌ها و ساقه گیاه کاپاریس اسپینوزا ………………………………………………………………..
شکل 1-5- نمای نزدیک از گل کاپاریس اسپینوزا ………………………………………………………………………………………
شکل 1-6- نمای نزدیک از میوه های کاپاریس اسپینوزا ……………………………………………………………………………….
شکل 1-7- نمای نزدیک از دانه های کاپاریس اسپینوزا ……………………………………………………………………………….
شکل 4-1- میانگین سطح پوشش تاج بوته‌های گیاه کاپاریس اسپینوزا در منطقه آلوده …………………………………….
شکل 4-2- طول بلندترین ساقه گیاه کاپاریس اسپینوزا در منطقه آلوده ……………………………………………………………
شکل 4-3- طول و عرض برگ‌های گیاه کاپاریس اسپینوزا در منطقه آلوده ……………………………………………………….
شکل 4-4- طول و عرض میوه‌های گیاه کاپاریس اسپینوزا در منطقه آلوده ………………………………………………………
شکل 4-5- میانگین سطح پوشش تاج بوته‌های گیاه کاپاریس اسپینوزا در منطقه شاهد ……………………………………..
شکل 4-6- طول بلندترین ساقه گیاه کاپاریس اسپینوزا در منطقه شاهد ……………………………………………………………
شکل 4-7- طول و عرض برگ‌های گیاه کاپاریس اسپینوزا در منطقه شاهد ………………………………………………………
شکل 4-8- طول و عرض میوه گیاه کاپاریس اسپینوزا در منطقه شاهد ……………………………………………………………..
شکل 4-9- مقایسه همزمان طول بلندترین ساقه گیاه در منطقه آلوده و شاهد …………………………………………………….
شکل 4-10- میزان تمرکز فلزات سنگین در نمونه میوه گیاه کاپاریس اسپینوزا در منطقه آلوده ……………………………..
شکل 4-11- میزان تمرکز فلزات سنگین در نمونه میوه گیاه کاپاریس اسپینوزا در منطقه آلوده در نمودار دایره ای …….
شکل 4-12- میزان تمرکز فلزات سنگین در نمونه میوه گیاه کاپاریس اسپینوزا در منطقه شاهد …………………………….
شکل 4-13- میزان تمرکز فلزات سنگین در نمونه میوه گیاه کاپاریس اسپینوزا در منطقه شاهد، نمودار دایره ای …….
شکل 4-14- مقایسه آماری تمرکز فلزات سنگین در نمونه میوه گیاه در دو منطقه آلوده و شاهد ………………………….
شکل 4-15- میزان تمرکز فلزات سنگین در نمونه‌های خاک اطراف ریشه منطقه آلوده ………………………………………
شکل 4-16- میزان تمرکز فلزات سنگین در نمونه‌های خاک اطراف ریشه منطقه آلوده، نمودار دایره ای……………….
شکل 4-17- میزان تمرکز فلزات سنگین در نمونه‌های خاک منطقه شاهد ………………………………………………………..
شکل 4-18- میزان تمرکز فلزات سنگین در نمونه‌های خاک اطراف گیاه منطقه شاهد، نمودار دایره ای………………….
شکل 4-19- مقایسه آماری تمرکز فلزات سنگین در نمونه های خاک اطراف ریشه در دو منطقه آلوده و شاهد ………
شکل 4-20- مقایسه نسبی تمرکز فلزات سنگین در نمونه‌های گیاهی و خاک اطراف ریشه در منطقه شاهد …………..
شکل 4-21- مقایسه نسبی تمرکز فلزات سنگین در نمونه‌های گیاهی و خاک اطراف ریشه در منطقه آلوده …………..
فصل اول
کلیات
1-1- مقدمه
بر پایه تحقیقات سازمان جهانی سلامت (WHO)، حدود 80 درصد مردم جهان برای درمان مستقیم و غیر‌مستقیم بیماری‌های خود از گیاهان دارویی استفاده می‌کنند (Shah et al., 2013)، به طوریکه در بسیاری از مناطق روستایی کشورهایی نظیر ایران، پاکستان و … از داروهای گیاهی جهت درمان بیماری‌هایی نظیر دیابت، بیماری‌‌های عفونی پوستی، اسهال، بیماری‌های تنفسی و .. استفاده می‌گردد (Ghaderian et al., 2007; Wazir et al., 2007; Pirzada et al., 2009). یکی از گیاهان دارویی پرکاربرد در اکثر مناطق ایران، گیاه کَوَر (Capparis spinosa) می باشد که گونه مهمی از تیره Capparaceae با خواص دارویی، خوراکی و تزئینی فراوان می‌باشد. این گیاه که راسته میخک‌سانان (Caryophyllales) بومی مناطق گرمسیر غرب و مرکز آسیا می‌باشد، علاوه بر ایران از سواحل اقیانوس اطلس، مراکش، تونس تا دریای سیاه، ارمنستان، افغانستان و هند نیز گزارش شده است (ثقفی خادم، 1378). این گونه بوته مانند که گاهی تا سی سال نیز عمر می‌کند، دارای ریشه بسیار سخت و بلند با پوست ضخیم می‌باشد و یکی از دلایل اصلی مطرح شدن آن جهت مطالعات زیستی و شیمیایی، خواص دارویی آن نظیر درمان دیابت شیرین، روماتیسم و التهاب است (Lansky et al., 2014). این گیاه در طب سنتی ایران برای درمان روماتیسم، التهاب، امراض کبدی- کم خونی، ضد اسکوربورت و برای درمان نقرس استفاده می‌شده و در مطالعات جدید برای هیستری و حالات عصبی تجویز می‌گردد. با توجه به از سرگیری استفاده از داروهای گیاهی به جای ترکیبات سنتزشده آزمایشگاهی و همچنین اثرات نامطلوب این گیاه دارویی تحت تأثیر آلودگی‌های ناشی از فلزات سنگین، سبب انجام مطالعه حاضر گردیده است.
1-2- فرضیه‌های مطالعه
1- خاک منطقه ساوجبلاغ به علت هوازدگی مواد معدنی، از لحاظ تجمع عناصر فلزی سنگین در شرایط نامطلوب و فراتر از حد استاندارد قرار ندارد.
2- میوه گیاه دارویی کَوَر در منطقه ساوجبلاغ از لحاظ ترکیب شیمیایی تجمع بالایی از فلزات سنگین ضروری و غیر‌ضروری (نظیر کادمیوم و سرب) را نشان نمی دهد.
3- میوه گیاه دارویی کَوَر در منطقه ساوجبلاغ که جهت درمان بیماری به کار گرفته می‌شود، باعث بروز مسمومیت نمی‌گردد.
1-3- اهداف مطالعه
1- آنالیز و سنجش میزان تجمع عناصر فلزی سنگین ضروری و غیرضروری نظیر آهن (Fe)، نیکل (Ni)، منگنز (Mn)، روی (Zn)، مس (Cu)، کادمیوم (Cd)، و سرب (Pb) در میوه گیاه دارویی کَوَر و بررسی تأثیر آنها بر گیاه.
2- مقایسه میزان عناصر سنگین فلزی ضروری و غیرضروری در گیاه دارویی کَوَر با میزان استاندارد.
3- سنجش میزان تجمع عناصر فلزی سنگین ضروری و غیر ضروری در خاک منطقه ساوجبلاغ و مقایسه اعداد بدست آماده با میزان استاندارد.
4- بررسی تأثیر مصرف میوه گیاه دارویی کَوَر با تجمع بالای عناصر سنگین فلزی ضروری و غیرضروری بر سلامت عموم جامعه.
1-4- طبقه بندی گیاه کاپاریس اسپینوزا
رده‌بندی گونه کاپاریس اسپینوزا که دارای خواص دارویی و صنعتی متعددی می‌باشد، در جدول 1-1 مشاهده می‌گردد.
جدول 1-1- رده بندی گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا (پارسا، 1951)
Classification of Capparis spinosaMagnoliophytaDivision (شاخه)MagnoliopsidaClass (رده)DilleniidaeSubclass (زیر رده)CapparalesOrder (راسته)CapparidaceaeFamily (تیره)CapparisGenus (جنس)Capparis spinosaSpecies (گونه)
1-5- اختصاصات زیر‌رده جدا گلبرگ‌ها
زیررده جدا گلبرگ‌ها که بخشی از مجموعه دولپه‌ای‌ها می‌باشد، شامل بیش از هفتادهزار گونه گیاهی می‌باشد. این زیررده شامل گیاهانی با گل‌های کامل و دو جنسه که پوشش گل آنها به صورت کاسبرگ و گلبرگ تمایز یافته می‌باشد. اجزای گل در چرخه‌های متوالی و به صورت متناوب باهم قرار دارند و گرده‌افشانی در آنها به وسیله حشرات صورت می‌گیرد. اجزای این زیررده بر اساس ساختمان نهنج و نحوه قرار گرفتن اجزای گل در سه گروه فرعی تالامیفلورها، دیسیفلورها و کالسیفلورها قرار می‌گیرند. اختصاصات دقیق زیررده جدا گلبرگ ها به صورت زیر می‌باشد:
– جام گل از گلبرگ‌های مجزا و مستقل تشکیل شده است.
– دارای پوشش مضاعف متمایز از یکدیگر.
– عموماً دارای گل‌های نر- ماده (دوجنسه) است.
– قطعات هر حلقه دارای نظم تناوبی است.
– معمولاً خود گشن و برای گرده‌افشانی حشره پسند هستند.
1-6- اختصاصات تیره کَوَر (Capparaceace)
گیاهان این تیره که به دلیل شباهت به Cruciferae آن را از تیره اختر می‌دانند و تجزیه گلوکوزیدی آنها سبب ایجاد اسانس گیاه تیره شب‌بو می‌گردد، از گیاهان علفی بوته‌ای، درختچه‌ای یا درختی می‌باشد که با قامتی افراشته، نیمه افراشته، خوابیده یا بالارونده پوشیده از کرک یا غده و یا بدون پوشش کرک می‌باشد. برگ‌ها متناوب، ساده یا مرکب چند برگچه‌ای با پوشش کرکی یا غده‌ای و یا بدون پوشش کرکی و گاهاً با گوشوارک‌های خارمانند است. گل آذین خوشه‌ای یا منفرد، گل نر- ماده، جدا گلبرگ، منظم یا منظم، دارای 4 گلبرگ و 4 کاسبرگ و پرچم‌ها 4 تا 20 عدد و یا بی‌شمار می‌باشد. پایک مادگی و یا نرمادگی گاهی مشخص، تخمدان فوقانی تک حجره‌ای، تمکن جانبی با خامه یا بدون خامه، میوه کپسول شکوفا یا ناشکوفا، سته، فندقه بالدار، غشایی، بادکنکی خشک و یا آبدار و همچنین دانه از یک تا تعداد زیادی تشکیل شده است (زرگری، 1376).
1-7- اختصاصات جنس کاپاریس
جنس کاپاریس که معادل Sodada forssk می‌باشد، شامل گیاهان بوته‌ای، درختچه‌ای یا درختی، افراشته نیم‌خیز یا خوابیده، پوشیده از کرک یا بدون پوشش کرکی، برگ‌ها ساده، علفی یا غضروفی و سخت دمبرگ‌دار که اغلب با گوشوارک‌های خارمانند می‌باشد. گل آذین خوشه‌مانند یا منفرد، کاسبرگ‌ها نابرابر، کاسبرگ‌های بیرونی خورجین مانند و بزرگتر از کاسبرگ داخلی، گلبرگ‌ها نابرابر، دو گلبرگ پشتی در قاعده بهم چسبیده و داخل کاسبرگ خورجین‌مانند، دو گلبرگ جلویی آزاد، فاقد ناخنک و زائده، پرچم‌ها زیاد و حداقل 6 عدد مساوی، میوه به‌صورت کپسول گوشتی شکوفا و دارای دانه به تعداد زیاد می‌باشد.
1-8- اختصاصات گونه کاپاریس اسپینوزا
کاپاریس اسپینوزا که از بهار تا اواخر تابستان گلدهی دارد (مظفریان، 1383؛ صمصام شریعت، 1386) و بخش‌های دارویی آن در فصل بهار جمع آوری می‌گردند (زرگر، 1376؛ امیدبیگی، 1388)، گیاهی درختچه‌ای یا درختی، افراشته و فاقد برگ (برگ‌های زود افت) که دارای گل‌های نارنجی رنگ می‌باشد (شکل‌های 1-1 تا 1-7). این گیاه بوته‌ای، خوابیده، با شاخه‌های معمولاً به طول بیش از 60 سانتیمتر، پوشیده از کرک زود افت، گوشوارک خاری کرم رنگ (استیپول)، نوک راست یا برگشته به سمت پایین و در قاعده کم و بیش پوشیده از کرک. برگ‌ها به اشکال و اندازه متنوع، تخم‌مرغی تا واژ تخم‌مرغی و یا کم و بیش دایره‌ای شکل، نوک تیز، نوک کند و یا نوک گرد منقاردار و خار مانند به طول 10 تا 60 میلیمتر و عرض 10 تا 40 میلیمتر. برگ‌ها عاری از دندانه، معمولاً با بافت نسبتاً ظریف و برگ‌ها معمولاً بیش از 4 میلیمتر پوشیده از کرک و گل‌ها به طول تقریبی 30 میلیمتر میباشد.
شکل 1-1- خارهای نسبتاً تیز روی ساقه گیاه کاپاریس اسپینوزا که در تابستان نسبتاً تیز بوده و در زمستان خشک شده می‌باشند (Lansky et al. 2014).
شکل 1-2- تصویری از برگ‌های پهن و پوششی گیاه کاپاریس اسپینوزا که برای حفظ رطوبت در طی فصول گرم سال کمک می‌نماید (Lansky et al. 2014).
شکل 1-3- مورفولوژی گیاه کاپاریس اسپینوزا (Thome, 1885-1905).
شکل 1-4- نمای نزدیک از غنچه ها و ساقه گیاه کاپاریس اسپینوزا (Lansky et al. 2014).
شکل 1-5- نمای نزدیک از گل کاپاریس اسپینوزا (Lansky et al. 2014).
شکل 1-6- نمای نزدیک از میوه‌های کاپاریس اسپینوزا (Lansky et al. 2014).
شکل 1-7- نمای نزدیک از دانه‌های کاپاریس اسپینوزا (Lansky et al. 2014).
کاسبرگ نابرابر، کاسبرگ بیرونی خورجین مانند تخم‌مرغی یا بیضوی شکل به طول 8 تا 25 میلیمتر و عرض تقریبی 3 تا 10 میلیمتر، گلبرگ سفید تا صورتی نابرابر. واژ تخم‌مرغی پهن و مورب به طول 15 تا 40 میلیمتر و عرض 8 تا 20 میلیمتر. پرچم‌ها به تعداد زیاد، تخمدان واژ تخم‌مرغی، پایک به طول 20 تا 50 میلیمتر و کلاله مستقیماً روی تخمدان واقع شده است. میوه واژ تخم‌مرغی شکوفا به طول 25 تا 50 میلیمتر و عرض 15 تا 25 میلمیتر، پایک میوه به طول 25 تا 40 میلیمتر، دم میوه حدود 40 میلیمتر و آویزان و دانه نیز تقریباً کروی بدون کرک و صاف به قطر 2 تا 3 میلیمتر می‌باشد. قابل توجه است که ضمن رویش گیاه، نمونه‌هایی از آن از محیط کشت دور می‌گردند، ازین جهت غالباً در محیط اطراف کشت این گیاه دارویی، حتی در فواصل دورتر نظیر اماکن متروک، کنار دیوارهای قدیمی و دامنه نسبتاً مرطوب کوهستان‌های کم ارتفاع به صورت وحشی یافت می‌شوند (مظفریان، 1383).
1-9- نام‌های متداول کاپاریس اسپینوزا
گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا که در زبان انگلیسی تحت نام‌های Caper، Caper berry و یا Caper brush شناخته می‌شود (پارسا، 1951)، در زبان فارسی کبر، کَوَر، کورک، کورز، کورزه، هندوانه کبر، کالک مار، علف مار، کوله کمر، مارگیر، خیار شنگ، خیار کبر، هله و دهک نامیده می‌گردد. مردمان بومی شیراز آن را حب العروس نامیده و در ناحیه آذربایجان به آن داغ قارپوزی گفته و در خوزستان نام گلجی و یا شفلح بر آن نهاده‌اند (مظفریان، 1388). قابل ذکر است که در بیشتر مناطق ایران به اشتباه نام هندوانه ابوجهل را بر این گیاه دارویی نهاده‌اند که البته نام علمی آن Citrulus cilocynthus می‌باشد.
1-10- پراکندگی گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا در ایران و جهان
گیاه دارویی کَوَر تاکنون از پارک ملی گلستان، گنبدکاووس، جاده پلور- آمل، ساری- مرزن‌آباد، منجیل، حاشیه دریاچه ارومیه، شمال غربی مرند، ماکو، جاده قزوین- زنجان، جاده مریوان- پاوه، قصر شیرین، کرج و هشتگرد و سایر نقاط پهنه ایران گزارش شده است (زرگری، 1376). همچنین این گونه از قاره اروپا، کشور ایران، ناحیه قفقاز، افغانستان و پاکستان، هند، عراق، شبه جزیره عربستان- شمال آفریقا، فلسطین، سوریه و همچنین کشورهای دیگر یافت شده است (زرگری، 1376).
1-11- اکولوژی گیاه کاپاریس اسپینوزا
بین بوته‌های گیاه دارویی کَوَر که دارای عمر تقریبی 30 ساله می‌باشد (Selvameni et al., 2008) و محیط‌های دریایی ارتباط مستقیمی برقرار است. این گیاه که طبیعتی مدیترانه‌ای دارد و در برخی نواحی مدیترانه به دلیل زیبایی آن را پرورش می‌دهند، دارای دامنه رویش از سواحل اقیانوس اطلس تا دریای سیاه و شرق دریای خرز است. شرایط رشد ایده‌آل برای این گیاه که خاستگاه آن احتمالاً از مناطق خشک غرب یا آسیای مرکزی است، گرمای خشک و نور شدید آفتاب می‌باشد. کاپاریس اسپینوزا عموماً در فصول زمستان و بهار مناطق با 350 میلیمتر بارش سالانه محصول می‌دهد و به راحتی حرارت 40 درجه سانتیگراد و سرمای 8- درجه سانتیگراد را تحمل می‌نماید. قابل توجه است که این گیاه در خاک‌های فقیر شنی و خشک و حتی در صخره‌ها و دیوارهای سنگی به‌خوبی رشد می‌کند و سیستم ریشه‌ای آن زمین را عمیقاً سوراخ می‌کند. تاج پوششی گیاه دارویی کَوَر، سطح خاک را برای حفظ رطوبت می‌پوشاند و گل‌های آن در اولین سال شاخه دادن گیاه متولد می‌گردد. عمر گل بسیار کوتاه (24 تا 30 ساعت) است، اما در هر فصل رویش صدها گل می‌دهد. این گیاه مقاوم با نیاز به مراقبت کم، دارای برگ‌های مقاوم به خشکی و ضخیم و نیمه‌گوشتی است و ارتفاع مناسب رویش آن بین 500 تا 2000 متری می‌باشد. میوه‌های این گیاه که از بلوط کمی بزرگ‌تر و در ابعاد یک خیار کوچک است، در ابتدا رنگ سبز روشنی دارد، اما پس از بلوغ مغز آن سرخ، تخم آن زرد رنگ و طعم آن کمی شیرین، کمی تلخ و گس می‌گردد و هرچه رسیده‌تر باشد، تلخ‌تر و گس‌تر می‌گردد (قهرمان، 1372).
1-12- خواص دارویی و سایر کاربردهای گیاه کَوَر
تمامی بخش‌های کاپاریس اسپینوزا، از ریشه تا میوه و گل آن دارای خواص دارویی است؛ به طوریکه پوست ریشه برای درمان امراض کبد- طحال و در موارد ضروری ادرارآور، قابض و برای درمان آب آوردن (hydropisie)، کم‌خونی و رنگ پریدگی دختران جوان که همراه ضعف اعصاب و نقرس بوده استفاده می‌گردد (زرگری، 1376).
جوانه ناشکفته و گل گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا نیرو دهنده و کمی ادرارآور است و از جوشانده آن برای مصارف داخلی نظیر مداوای نقرس استفاده می‌گردد. همچنین پوست این گیاه سوزاننده و دارای طعم تند، گس و اثر آرام کننده بوده و همچنین معرق، ملین و برای دفع کرم مفید می‌باشد (شریعت، 1364).
این گیاه که طبق نظر حکمای قدیم دارای طبیعت گرم و خشک و همچنین میوه گرم و تر است، دارای ریشه و پوست ریشه بسیار مقوی می‌باشد اما در مجموع کلیه بخش‌های این گیاه اثر مقوی، بادشکن و برای درمان روماتیسم، المباگو، رفع سکسکه و افزایش میل جنسی مفید است، به طوریکه ریشه گیاه طعم تلخ و اثر صفرابر دارد، پوست ریشه مسکن و مقوی معده است و همچنین در شمال هند از این بخش گیاه ضمادی برای رفع جوش و کاهش التهاب بواسیر تهیه می‌گردد و همچنین برگ آن جهت تسکین حالات روانی در هیستری استفاده می‌شود (شریعت، 1364؛ خسروی، 1383).
جویدن پوست درختچه برای کاهش رطوبت بینی و تسکین دندان درد و همچنین جوشانده آن همراه با سرکه برای رفع درد دندان مفید است. همچنین پرورده این گیاه در نمک برای رفع سینه‌تنگی و غرغره دم کرده آن برای رفع بلغم مفید است. این گیاه اغلب پس از خوردن مانند مسهل و ادرارآور عمل کرده و مواد غلیظ سوداوی را از طحال خارج می‌کند. میوه کاپاریس اسپینوزا گرم و تر و تخم آن گرم و خشک است، ساقه و برگ کمی گرم و خشک و ضعیف‌تر از غنچه می‌باشد. قابل ذکر است که مقدار خوراک این گیاه تا 32 گرم با سرکه، عسل و شکر می‌باشد و میزان مصرفی مجاز از ریشه 12 گرم و دم‌کرده آن 28 گرم در روز می‌باشد (خسروی، 1383).
این گیاه برای گرم مزاجان مضر است و باید با سکنجبین مصرف گردد، به طور کلی برای مثانه مضر است و باید با انیسون و اسطوخودوس مخلوط گردد، دارای میوه قابضی است که برای رفع ناراحتی‌های قلبی- صفراوی مفید است (خسروی، 1383).
میوه گیاه به حالت شور و یا ترشی به نام Capper berries و یا در تهیه جوانه، سس، کره و پنیر در کشورهای مختلف جهت مصرف خوراکی استفاده می‌گردد (شریعت، 1364؛ Young et al., 2010).
1-13- ترکیب شیمیایی کاپاریس اسپینوزا
ریشه و جوانه مولد گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا که توسط بذر تکثیر می‌یابد (وحدتی، 1388)، دارای پکتین، ساپونین، یک رامنوگلوکوزید، ماده‌ای به نام کاپاری روتین با ترکیب شیمیایی C27H30O15، نوعی اسانس و مقدار جزیی از یک ماده رزینی می باشد (زرگری، 1376). قابل ذکر است که کاپاری روتین یک گرد متبلور زرد روشن است که در دمای 189 درجه سانتیگراد ذوب شده، در اتر و کلروفرم غیرمحلول بوده و در آب و الکل به صورت محلول می‌گردد (Reutter, 1923). همچنین آثار آلکالوئیدها در تیغه، برگ، غنچه و شکوفه و همچنین در میوه سبز، رسیده و تخم‌های گیاه یافت شده است. از میان آلکالوئیدهای گیاه، استاچیدرین (متیل بتائین) آلکالوئید اصلی است که 87-85 درصد از کل آلکالوئیدهای گیاه را شامل می‌گردد. شایان ذکر است که آلکالوئید به نسبت رشد و توسعه گیاه افزایش یافته و در مرحله توسعه کامل گیاه به حداکثر می‌رسد. مطالعه خسروی (1383) نشان می‌دهد که در ماه‌های تیر و مرداد که گیاه در مراحل غنچه‌ای و شکوفایی است بیشترین مقدار آلکالوئیدها و به‌ویژه استاچیدرین مشاهده می‌گردد (36/85 تا 43/87 درصد استاچیدرین) و در سایر ماه‌ها این مقدار کاهش یافته ، به طوریکه کمینه مقدار استاچیدرین در دی‌ماه (19/85 درصد استاچیدرین) می‌باشد. بر همین اساس جمع آوری گیاه عمدتاً در ماه‌های اردیبهشت تا مرداد صورت می‌گیرد که فصل رویش و گلدهی است. در واقع عمده نمونه‌برداری‌های اندام رویشی مانند مریستم رأسی ساقه در اردیبهشت تا خرداد بوده و بررسی اندام‌های زایشی غالباً در تیر و مرداد صورت می‌گیرد. همچنین مطالعه Joud et al. (2001) نشان دهنده این مطلب است که غنچه گیاه حاوی گلیکوزید روتین، پنتوزان، ساپونین، روتیک اسید، پکتیک اسید و مواد فرار می‌باشد.
نکته مهم در بررسی ترکیب شیمیایی گیاهان این است که بدانیم تنوع در سیستم اکوتیپی جغرافیایی سبب تغییر در میزان و درصد مواد تشکیل دهنده گیاهان می‌گردد.

فصل دوم
مروری بر سوابق تحقیق

2-1- پیشینه مطالعاتی
گیاه کور که دارای تاریخچه طولانی کشت می‌باشد، یک گیاه قابل عرضه در بازار بوده که در یونان باستان نیز خرید و فروش می‌شده است (زرگری، 1376)، به طوریکه پلینی محقق بزرگ رومی استفاده از آن را توصیه نموده و اولین گزارشات ثبت شده مربوط به 2000 سال قبل از میلاد مسیح بوده که نشان دهنده استفاده سومری‌ها از این گیاه بوده است. همچنین در یونان باستان و روم هم برای اهداف درمانی نظیر روماتیسم، کم خونی، نقرس، نفخ معده، بهبود فعالیت کبد و ضد عفونی کننده کلیه استفاده می‌شده است (www.istta.ir, 2013). در واقع وجود خواص دارویی فراوان نظیر موارد فوق الذکر سبب شده تا این گیاه به طور وسیعی توسط پزشکان بومی برای درمان بیماری‌های مختلف تجویز گردد، اما حضور و جذب بالای عناصر فلزی سنگین ضروری و غیر‌‌ضروری نظیر آهن، نیکل، منگنز، روی، مس، کادمیوم، کروم و سرب در گیاهانی نظیر کَوَر سبب افزایش نگرانی‌ها و گاهاً به بارآمدن نتایج منفی در روند درمانی شده است، بنابراین بررسی مطالعات پیشین همواره سبب می‌گردد تا دید مناسبی راجع به موضوع مورد بررسی داشته باشیم و در واقع بتوانیم موارد مورد نیاز مطالعه، نتایج داده‌های خود و تفسیرهای مطالعه حاضر را با سایر مطالعات مقایسه کرده و از آنها برای نتیجه گیری بهتر و تفسیر دلایل بهره بگیریم. تاکنون مطالعات متعددی بر روی ویژگی‌های گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا و همچنین میزان فلزات سنگین موجود در آن و دلایل این امر صورت گرفته است که در ذیل به برخی از آنها اشاره می‌گردد:
– Lansky et al. (2014) در کتابی تحت عنوان ” جنس کاپاریس” ضمن بررسی ویژگی‌های اکولوژیکی گونه های تحت جنس کاپاریس، به ویژگی های بارز دارویی این گیاه نظیر اثرات ضد التهابی، ضد روماتیسمی و ضد دیابتی و … اشاره جامعی نموده است.
– Niaz et al. (2013) برگ‌، ساقه و ریشه گیاهان دارویی نظیر کاپاریس اسپینوزا را در مناطق کاراک و خیبر پاکستان مورد آنالیز قرار داده و آلودگی خاک مناطق و گیاهان مورد نظر را بر پایه فلزات سنگینی نظیر آهن، نیکل، منگنز، روی، مس، کادمیوم، کروم و سرب مورد بررسی قرار دادند. نتایج بررسی نشان داد که میزان فلزات سنگین در گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا بالاتر از حد مجاز است و قطعاً برای مصارف بومی و یا برای ترکیب داروهای شیمیایی باید آنالیز فلزات سنگین انجام گردد. در این مطالعه میزان فلز سنگین آهن در برگ گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا نسبتاً زیاد تخمین زده شده است (76/48 میلی‌گرم بر کیلوگرم نمونه).

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

– Rehman et al. (2013) نیز میزان فلزا سنگین گیاه دارویی کاپاریس را در سه منطقه آلوده، کم آلوده و شاهد در کشور پاکستان مورد بررسی قرار داده که در کمال تعجب میزان فلزات سنگین در گیاهان مناطق شاهد بیشتر از مناطق آلوده بوده است. ایشان علت احتمالی این امر را ناشی از ترکیب شیمیایی لایه‌های زمین شناسی منطقه شاهد دانسته‌اند.
– Shah et al. (2013) نیز میزان فلزات سنگین را در ترکیب شیمیایی گیاهان دارویی نظیر کاپاریس اسپینوزا و خاک منطقه کاراک پاکستان را مورد بررسی قرار دادند. در این مطالعه میزان فلزات سنگین به ترتیب با روند کاهشی شامل آهن، روی، منگنز، مس، نیکل، کروم، کادمیوم و سرب می‌باشد که علت بالا بودن میزان آنها در مناطق آلوده نیز ترکیب لایه های زمین شناسی منطقه تعیین شده است. نتایج مطالعه نشان داد که پزشکان بومی منطقه، برای استفاده از این گیاهان باید احتیاط بیشتری به خرج دهند، زیرا که دارای میزان بالایی از فلزات سنگین نظیر سرب است و اثرات سوء آن گاهاً از ویژگی های مثبت گیاه دارویی می‌کاهد.
– Manikandaselvi (2013) ضمن مطالعه ترکیب شیمیایی استاندارد شده گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا نتیجه گرفت که این گیاه غنی از مواد معدنی نظیر پتاسیم، کلسیم، منیزیم و فسفر است. نتایج این مطالعه به کاربردهای دارویی گیاه مذکور می‌افزاید.
– مطالعه Boga (2011) نشانگر خواص آنتی باکتریالی ریشه گیاه کاپاریس اسپینوزا می‌باشد که ناشی از مواد هتروسیکلیک ریشه است.
– Sher & Alyemeni (2010) با بررسی اثرات دارویی و آنتی باکتریالی گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا در عربستان سعودی به این نتیجه رسیدند که گیاه دارویی مذکور دارای کاربردهای چندگانه اقتصادی و دارویی است که برای درمان بیش از ده بیماری استفاده می‌گردد. آنها این گیاه را از نظر میزان سمیت (toxicity)، گیاهی بی خطر یافتند که البته قبل از مصارف در شرکت‌های داروسازی، ترکیب شیمیایی آنها آنالیز گردد.
– مطالعه Zhou (2010) در کشور چین نشان‌دهنده خواص ضد روماتیسمی و ضد التهابی گیاه دارویی مورد مطالعه می‌باشد.
– Ghaderian et al. (2007) ضمن بررسی میزان تجمع سرب و روی در گیاهان دارویی نظیر کاپاریس اسپینوزا در حومه معادن فلزی ایران مرکزی، ایرانکوه نتیجه گرفت که تجمع سرب و روی در برگ گیاهان مناطق دارای معادن فلزی به مراتب بیشتر از مناطق شاهد بوده و می‌توان از گیاهانی نظیر کاپاریس اسپینوزا به عنوان clean-up phytoextraction استفاده نمود.
– غنچه ناشکفته گیاه دارویی مذکور حاوی آنتی اکسیدان ?-tocopherol, vit,E می‌باشد که در درمان بیماری‌های ژنراتیو (وابسته به سن) مفید است (Tesoriere et al., 2007). همچنین عصاره الکی جوانه کاپاریس خاصیت آنتی ویرال و تعدیل سیستم ایمنی بدن را دارا می‌باشد (Arena et al., 2007).
– مطالعه نشان داد که Upadhyay et al., 2006 عصاره ریشه گیاه کاپاریس اسپینوزا دارای خاصیت حشره کشی و مانع تخم‌گذاری حشره ماده می‌باشد.
– مطالعه Panico et al. (2005) سبب شناسایی ترکیبات گلوکوزیدی کئوستاتین، کامفرول و هیدروکسی سینامیک اسید در گیاه کاپاریس اسپینوزا شده است که ترکیب فلاونوییدی مذکور دارای خواص ضدآلرژی، آنتی‌اکسیدانی بوده و بر سیستم ایمنی بدن تأثیر مثبتی دارد.
– اثرات کاهشی قند خون در مطالعاتی نظیر Eddouks et al. (2004) نیز اثبات شده، همچنین مطالعه Eddouks et al. (2005) بیانگر تأثیر این گیاه بر متابولیسم چربی و کاهش کلسترول پلاسما می‌باشد. مطالعه Ali-Shtaye & Abu Ghdeib (1999) بیانگر خواص ضدقارچی گیاه دارویی کَوَر است.
– مطالعه Rahman (2004) نشان داد که گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا که در کشور عربستان سعودی به عنوان ملین، بی‌حسی، تقویت کننده و نیرو بخش مورد استفاده قرار می‌گیرد، دارای مصارف دیگری نیز می‌باشد، برای مثال عصاره ریشه برای درمان روماتیسم و فلج، خواص ضدعفونی کننده، ضد التهاب و به عنوان مسکن کاربرد دارد (Rahman, 2004).
– Joud et al. (2001) ضمن بررسی ترکیب شیمیایی گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا، نشان داد که غنچه گیاه مزبور حاوی گلیکوزیدهای روتین، پنتوزان، ساپونین، روتیک اسید، پکتیک اسید و مواد فرار می‌باشد.
– Alkire (1998) بیان داشت که عصاره گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا که قبلاً برای مصارف آرایشی استفاده می‌شده، در برخی موارد سبب بروز حساسیت‌های پوستی شده است.
– مطالعه فرهنگی (1392) سبب شناسایی خواص ضد دیابتی و هیپوگلیسمیک عصاره آبی گیاه دارویی علف مار بومی منطقه سمنان بر روی موش‌های صحرایی نر دیابتی شده است، اما در این مطالعه مکانیسم این اثر شناخته نشده و به مطالعات بیوشیمیایی آتی موکول شده است.
– صفاپور و همکاران (1391)، برای اولین بار ترکیبات با خواص آنتی اکسیدانی روغن گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا را در درشت مغان مورد مطالعه قرار دادند که نشان داد بخش قابل توجهی از روغن گیاه مزبور از ترکیبات استرولی بوده که خود شامل بتاسیتوسترول، کمپسترول و استیگماسترول می‌باشد و این ترکیب با روغن بادام زمینی و روغن زیتون قابل قیاس می‌باشد.
– بهار (1391) با مطالعه کاربرد صنعتی گیاه کاپاریس اسپینوزا نشان داد که روغن این گیاه دارویی می‌تواند در تهیه بایولوبریکانت (روان کننده زیستی) صنعتی استفاده گردد. بایولوبریکانت تهیه شده دارای مزایای متعددی نظیر زیست تخریب پذیری، فاقد ترکیب آروماتیکی بودن و فاقد آلودگی آب بودن، غیر سمی بودن و روان کنندگی بیشتر است.
– فخری و همکاران (1387) ضمن بررسی ویژگی‌های اکولوژیکی گونه کور در استان بوشهر نتیجه گرفتند که مؤثرترین عوامل در انتشار، فراوانی و تراکم گونه دارویی کاپاریس اسپینوزا، به ترتیب بافت خاک، زهکشی، رطوبت خاک، بارندگی و همچنین شوری خاک می‌باشد.
– حبیبی (1384)، ضمن بررسی ویژگی‌های اکولوژیکی گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا، اثر تیمارهای هورمونی نظیر زئاتین را بر روی کالزایی، ساقه زایی و ریشه‌زایی قطعات جداکشت گیاه کور مورد بررسی قرار داد و نتیجه گرفت که ساقه های نوپدید اکثراً از رشد طولی مناسبی برخوردار بوده و به راحتی قابل انتقال به محیط‌های کشت ریشه‌زا هستند. با این حال تولید ریشه ای انجام نمی‌شد که به دلیل احتمالی غلظت بالای سیتوکینین در قطعات گیاه بوده است.
– حقیقت (1352) انتشار و پراکندگی گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا را در ایران مورد بررسی قرار داد. وی ضمن بررسی دقیق اختصاصات گیاه شناسی تیره کور، گونه های مختلف جنس کاپاریس در ایران، ساختمان شیمیایی و انواع مصارف درمانی آن را تشریح نمود و ضمن بررسی پراکندگی این گیاه در ایران، نتیجه گرفت که گیاه دارویی مذکور خاص محیط مشخصی نیست و در اکثر نواحی ایران به ویژه نواحی شمالی به صورت خودرو رشد می‌نماید.
– خسروی (1383) ضمن مطالعه ترکیب شیمیایی گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا نتیجه گرفت که در ماه‌های تیر و مرداد که گیاه در مراحل غنچه‌ای و شکوفایی است بیشترین مقدار آلکالوئیدها مشاهده شده و مقدار حداقل آن در دی ماه می‌باشد.
– مطالعه مهرابیان و همکاران (1381) بر روی عصاره‌های آبی- متانولی و اتانولی گیاه دارویی کاپاریس اسپینوزا نشانگر خاصیت ضد میکروبی آن بوده که میکروارگانیسم‌هایی مانند پروتئوس ولگاریس، استافیلوکوکوس اورئوس حساسیت‌ زیادی در مقابل عصاره این گیاه دارند اما در مقابل باکتری اشرشیاکلی و باسیلوس سرئوس حساسیت کمتری دارند
فصل سوم
مواد و روش‌ها
3-1- موقعیت جغرافیایی منطقه مورد مطالعه
در این مطالعه پس از شناسایی کانون‌های آلوده به فلزات سنگین و مناطق فاقد آلودگی (شاهد) شهرستان هشتگرد، از نمونه‌ میوه گیاه دارویی کَوَر و همچنین خاک منطقه مورد مطالعه نمونه‌برداری شده است. منطقه هشتگرد با مختصات طول جغرافیایی ´44 ?50 شرقی و عرض جغرافیایی ´58 ?35 شمالی و ارتفاع متوسط 1500 متری از سطح دریاهای آزاد در دامنه جنوبی رشته‌کوههای البرز و حاشیه شمالی کویر مرکزی ایران واقع شده است. شهرستان هشتگرد که دارای بخش‌های مرکزی، نظرآباد، چندار، چهارباغ و طالقان می‌باشد، با وسعتی معادل 2800 کیلومتر مربع، از شرق به کرج، از جنوب به اشتهارد، از غرب به آبیک و از شمال به نوشهر و الموت منتهی می‌گردد. این شهرستان دارای کارخانه‌های متعددی نظیر صنایع ساختمانی، قطعات خودرو، پمپ های صنعتی، آب و فاضلاب و .. در بخش شهرک صنعتی هشتگرد و سایر بخش‌ها می‌باشد که می‌تواند عامل مؤثری در افزایش آلودگی فلزات سنگین خاک گردند.
3-2- اقلیم منطقه هشتگرد
منطقه مورد مطالعه با بارندگی 373 میلی‌متر، میانگین سالیانه دمای 14 درجه که بیشینه آن 38 و کمینه مطلق آن 16- درجه سانتیگراد می‌باشد، با میانگین رطوبت نسبی 49درصد و تبخیر سالانه 2184 میلی‌متر، بین اقلیم کوهستانی و آب و هوای نیمه خشک و خشک داخلی قرار گرفته و از نظر طبقه‌بندی کلی، دارای آب و هوای از نوع مدیترانه‌ای است. این منطقه دارای زمستان‌های سرد و تابستان‌های گرم و خشک می باشد، اما میزان گرما در مناطق کوهستانی کمتر است. همچنین حداکثر رطوبت نسبی در منطقه نزدیک به 80% و رطوبت متوسط سالیانه حدود 45 درصد است.
3-3- روش و ابزار گردآوری اطلاعات
1- مطالعات کتابخانه‌ای که شامل جمع آوری مقالات در زمینه موضوع پژوهش حاضر از طریق جستجو در پایگاه های اینترنتی می باشد.
2- مراجعه به منطقه هشتگرد (ساوجبلاغ) و شناسایی کانون های آلودگی و انتخاب سایت های آلوده و بدون آلودگی (شاهد).
3- در هر یک از سایت ها، 10 پلات به طور تصادفی استقرار یافته و ویژگی‌های رویشی نمونه‌های برداشت شده، ثبت می‌گردد.
4- به منظور اندازه گیری مقادیر عناصر فلزی سنگین، نمونه میوه گیاه و خاک (از عمق 10-8 سانتی متری) از دو سایت طی یک نوبت جمع آوری شده و جهت آنالیز به آزمایشگاه خاک شناسی منتقل شد.
3-4- قلمرو زمانی مطالعه
در این مطالعه قرار است که در طی بازه زمانی حداکثر دو ماه، طی یک نوبت از منطقه هشتگرد (ساوجبلاغ) نمونه میوه گیاه دارویی کَوَر و همچنین خاک منطقه (در اطراف ریشه گیاه مورد نظر) مورد آنالیز فلزات سنگین قرار گیرد

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید